Ăn nhiều đạm có hại thận không? Điều người khoẻ mạnh nên biết, và khi nào cần hỏi bác sĩ

Thận liên quan gì tới đạm?

Mỗi ngày, cơ thể tháo và lắp lại hàng trăm gram đạm. Khi axit amin bị tháo ra để đốt làm năng lượng, phần chứa nitơ trong đó phải được bỏ đi.

Gan biến phần nitơ này thành urê. Rồi thận lọc urê ra khỏi máu và thải theo nước tiểu.

Ăn nhiều đạm hơn thì có nhiều urê hơn. Thận phải lọc nhiều hơn. Đó là gốc rễ của nỗi lo "thận làm việc quá sức".

Thận "chạy nhanh hơn" sau bữa nhiều đạm: có phải dấu hiệu xấu?

Sau một bữa nhiều đạm, tốc độ lọc của thận tăng lên một thời gian. Người ta gọi là tăng lọc cầu thận.

Nghe đáng lo, nhưng hãy hình dung thế này. Khi bạn leo cầu thang, tim đập nhanh hơn. Đó không phải tim đang hỏng. Đó là tim đang thích nghi với việc bạn làm.

Ở người khoẻ mạnh, thận cũng có khả năng tăng tốc khi cần, rồi trở lại bình thường. Câu hỏi thật sự là: việc này kéo dài nhiều năm có gây hại không?

Các tổng quan nói gì về người khoẻ mạnh?

Năm 2018, nhóm Devries tổng hợp các thử nghiệm so sánh chế độ ăn nhiều đạm với chế độ ăn ít hoặc bình thường. Họ không thấy khác biệt có ý nghĩa về chức năng thận ở người trưởng thành khoẻ mạnh.

Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA) khi xây dựng mức khuyến nghị đạm cũng có nhận định tương tự. Với người lớn khoẻ mạnh, lượng đạm tới khoảng gấp đôi mức khuyến nghị được xem là an toàn. Tức khoảng 1,7g mỗi ký mỗi ngày, hơn 100g với người 60kg.

Cần nói rõ giới hạn: phần lớn các nghiên cứu kéo dài vài tháng tới vài năm, không phải cả đời. Với mức đạm rất cao trong thời gian rất dài, dữ liệu còn ít. Nên "chưa thấy hại" không đồng nghĩa với "càng nhiều càng tốt".

Với người có bệnh thận, câu chuyện khác hẳn

Đây là điểm quan trọng nhất của bài.

Khi thận đã yếu, việc lọc thêm urê có thể là gánh nặng. Các hướng dẫn chuyên môn về bệnh thận mạn thường điều chỉnh lượng đạm cho từng người. Lượng bao nhiêu, loại gì, phụ thuộc vào giai đoạn bệnh và nhiều yếu tố khác.

Nên nếu bạn:

• đang có bệnh thận, hoặc từng được bác sĩ nói chức năng thận giảm,
• đang có bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường,
• từng bị sỏi thận,
• hoặc có người thân trong gia đình bị bệnh thận,

hãy hỏi bác sĩ trước khi tăng đạm nhiều, hay trước khi dùng các loại bột đạm bổ sung.

Một điều đáng biết: bệnh thận giai đoạn sớm thường không có triệu chứng rõ. Nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ, khám sức khoẻ định kỳ và làm xét nghiệm máu, nước tiểu theo chỉ định của bác sĩ là cách để biết thận của mình đang ra sao.

Người khoẻ mạnh ăn đạm thế nào cho thoải mái?

Không có gì cực đoan. Vài thói quen đơn giản:

1. Ăn đủ, không cần ăn "khủng". Phần lớn người chỉ cần khoảng 0,83g mỗi ký. Người tập nặng thường 1,2 tới 2g là đủ. Xem Một ngày cần bao nhiêu gam đạm.
2. Uống đủ nước. Thận cần nước để thải urê. Sài Gòn nóng, đổ mồ hôi nhiều thì càng cần uống.
3. Đa dạng nguồn đạm. Xen kẽ cá, gà, trứng, đậu hũ, các loại đậu, không chỉ thịt đỏ.
4. Để ý muối. Nhiều món đạm Việt rất mặn: khô, chà bông, thịt kho, nước chấm. Muối nhiều là chuyện đáng để ý không kém lượng đạm.
5. Chia đều bữa, thay vì dồn một bữa thật lớn.

Câu hỏi thường gặp